Aparat ruchomy to urządzenie, które pacjent może samodzielnie zakładać i zdejmować. Najczęściej stosuje się je u dzieci w okresie uzębienia mlecznego i mieszanego, kiedy trwa wymiana zębów oraz rozwój szczęk.

Klasyczne aparaty ruchome składają się zwykle z akrylowej płytki oraz elementów metalowych, takich jak klamry, łuki i śruby ortodontyczne. Ich konstrukcja zależy od celu leczenia.

Zalety aparatów ruchomych

• Możliwość zdejmowania aparatu podczas higieny jamy ustnej.
• Zastosowanie w wybranych wadach zgryzu u dzieci.
• Możliwość indywidualnego dopasowania konstrukcji.
• Stosunkowo łatwe utrzymanie aparatu w czystości.

Ograniczenia: klasyczne aparaty ruchome umożliwiają jedynie określony zakres ruchów zębów. Ich skuteczność zależy również od regularnego noszenia zgodnie z zaleceniami ortodonty.

Aparaty czynnościowe wykorzystuje się przede wszystkim u rosnących pacjentów z określonymi wadami zgryzu, szczególnie związanymi z nieprawidłową relacją szczęki i żuchwy.

Przykładem jest aparat Twin Block, który składa się z dwóch współpracujących części. Podczas zwarcia zębów pomaga utrzymywać żuchwę w określonej, bardziej doprzedniej pozycji. Stosuje się go w odpowiednio zakwalifikowanych przypadkach wad klasy II.

Leczenie czynnościowe jest uzależnione od wieku biologicznego, potencjału wzrostowego i współpracy pacjenta. Nie każda wada zgryzu kwalifikuje się do takiego postępowania.

Metalowe aparaty stałe należą do najczęściej stosowanych metod leczenia ortodontycznego. Składają się z zamków przyklejanych do powierzchni zębów oraz łuku ortodontycznego, który przekazuje siły potrzebne do stopniowego przemieszczania zębów.

W tradycyjnych aparatach łuk utrzymywany jest w zamkach za pomocą ligatur elastycznych lub metalowych. Ligatury elastyczne mogą mieć różne kolory, co szczególnie podoba się młodszym pacjentom.

Najważniejsze zalety aparatu metalowego

• Możliwość precyzyjnego przemieszczania zębów.
• Szerokie zastosowanie w leczeniu różnych wad zgryzu.
• Duża trwałość metalowych elementów.
• Brak konieczności pamiętania o samodzielnym zakładaniu aparatu.

Aparat stały wymaga dokładnej higieny zębów, zamków i przestrzeni międzyzębowych. Konieczne są także regularne wizyty kontrolne oraz unikanie pokarmów mogących uszkodzić jego elementy.

Aparaty estetyczne działają na podobnej zasadzie jak klasyczne aparaty metalowe, jednak ich zamki wykonane są z materiałów mniej widocznych na powierzchni zębów.

Najczęściej wyróżnia się:

• Aparaty ceramiczne – zamki w kolorze zbliżonym do naturalnego odcienia zębów.
• Aparaty szafirowe – zamki o dużej przezierności, które są mniej zauważalne podczas uśmiechania się.

Ich podstawową zaletą jest estetyka. Należy jednak pamiętać, że łuk ortodontyczny i niektóre pozostałe elementy mogą być nadal widoczne. Zamki estetyczne bywają również bardziej podatne na uszkodzenia niż metalowe.

Aparaty samoligaturujące posiadają zamki wyposażone w specjalne klapki lub zatrzaski utrzymujące łuk ortodontyczny. Dzięki temu nie wymagają klasycznych ligatur do mocowania łuku w każdym zamku.

Mogą występować w wersji metalowej lub estetycznej. Ich konstrukcja może ułatwiać niektóre czynności podczas wizyt kontrolnych.

Warto jednak podkreślić, że aparat samoligaturujący nie gwarantuje krótszego leczenia ani lepszego efektu w porównaniu z aparatem tradycyjnym. O skuteczności decydują przede wszystkim diagnostyka, plan leczenia i prawidłowe prowadzenie terapii.

Aparaty lingwalne to aparaty stałe, których zamki mocowane są po wewnętrznej, językowej stronie zębów. Dzięki takiemu umiejscowieniu pozostają bardzo mało widoczne podczas rozmowy i uśmiechu.

To rozwiązanie może być rozważane u pacjentów, dla których dyskrecja ma szczególne znaczenie. Ograniczeniem bywa trudniejsza higiena, przejściowy dyskomfort języka oraz konieczność indywidualnej oceny możliwości zastosowania aparatu.

Nakładki ortodontyczne, nazywane również alignerami, to przezroczyste, indywidualnie wykonane szyny obejmujące zęby. Pacjent otrzymuje serię nakładek, które stopniowo przemieszczają zęby zgodnie z przygotowanym planem leczenia.

Do tej grupy należą między innymi systemy Invisalign i Clear Aligner. W gabinecie FRUTODENT stosowane są także nakładki systemu Clear Aligner.

Zalety leczenia nakładkowego

• Dyskretna estetyka.
• Możliwość zdejmowania podczas posiłków.
• Łatwiejsze szczotkowanie i nitkowanie zębów niż przy aparacie stałym.
• Brak tradycyjnych zamków i drutów na powierzchni zębów.

Powodzenie terapii wymaga noszenia nakładek przez zdecydowaną większość doby, zgodnie z instrukcją ortodonty. Nie każdy przypadek można leczyć wyłącznie nakładkami – bardziej złożone przemieszczenia mogą wymagać dodatkowych elementów lub zastosowania innych metod.

U niektórych dzieci problemem jest nie tylko nieprawidłowe ustawienie zębów, ale również zwężenie szczęki. Może ono współwystępować między innymi ze zgryzem krzyżowym oraz niedoborem miejsca w łuku zębowym.

W odpowiednio zakwalifikowanych przypadkach ortodonta może zastosować aparat do rozszerzania szczęki, na przykład Hyrax. Jest to aparat wyposażony w śrubę ekspansyjną, której aktywacja umożliwia poszerzanie szczęki podczas leczenia.

Rodzaj ekspandera, sposób jego zakotwienia oraz tempo aktywacji ustala ortodonta. Aparatów tych nie należy regulować samodzielnie poza zaleconym schematem.

Zakończenie leczenia aparatem stałym lub nakładkami nie oznacza końca całego postępowania ortodontycznego. Po aktywnym przesuwaniu zębów konieczny jest zwykle etap retencji, czyli utrzymywania osiągniętego ustawienia.

Do tego celu stosuje się między innymi:

• Retainery stałe – cienkie druciki przyklejane do wewnętrznej powierzchni wybranych zębów.
• Aparaty retencyjne zdejmowane – indywidualnie wykonane płytki lub przezroczyste szyny.

Retencja ogranicza ryzyko ponownego przemieszczania zębów. Jej rodzaj i czas stosowania ustalane są indywidualnie.