Jak dbać o aparat ortodontyczny?

Aparat ortodontyczny wymaga codziennej pielęgnacji. Prawidłowe czyszczenie, bezpieczne przechowywanie i regularne noszenie zgodnie z zaleceniami lekarza pomagają ograniczyć ryzyko próchnicy, podrażnień oraz uszkodzenia aparatu.

Trzy najważniejsze zasady dbania o aparat ortodontyczny

Jak czyścić aparat ortodontyczny ruchomy (zdejmowany)?

Aparaty ruchome, często stosowane w leczeniu dzieci, składają się zwykle z akrylowej płyty oraz elementów metalowych. Ich powierzchnia ma kontakt ze śliną i bakteriami, dlatego wymaga systematycznego czyszczenia — najlepiej codziennie oraz opłukania po wyjęciu z ust.

Czyszczenie aparatu ruchomego krok po kroku

1. Umyj ręce, a następnie ostrożnie wyjmij aparat z ust tak, jak pokazał ortodonta. Nie ciągnij mocno za pojedynczy drut lub klamrę.
2. Opłucz aparat chłodną lub letnią wodą. Nie używaj wrzątku ani bardzo ciepłej wody — wysoka temperatura może odkształcić elementy z tworzywa.
3. Delikatnie wyszczotkuj powierzchnie aparatu osobną, miękką szczoteczką. Użyj niewielkiej ilości łagodnego mydła w płynie lub preparatu wskazanego przez ortodontę. Ostrożnie oczyść okolice śruby i metalowych elementów.
4. Dokładnie spłucz preparat czyszczący pod bieżącą wodą i sprawdź, czy na aparacie nie zostały osady ani resztki jedzenia.
5. Umyj zęby przed ponownym założeniem aparatu. Jeżeli aparat ma pozostać poza jamą ustną, przechowuj go w odpowiednim pudełku, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi danego modelu.

Czego nie robić z aparatem ruchomym?

• Nie myj go wrzątkiem, w zmywarce ani nie dezynfekuj gorącą wodą.
• Nie stosuj wybielaczy, alkoholu ani agresywnych środków chemicznych.
• Nie próbuj samodzielnie wyginać klamer, drutów czy regulować śrub poza zaleconym schematem.
• Nie baw się aparatem językiem i nie wyjmuj go wielokrotnie bez potrzeby.
• Nie używaj przypadkowych tabletek czyszczących bez sprawdzenia, czy są przeznaczone do danego aparatu.

Jak bezpiecznie przechowywać aparat zdejmowany?

Jedną z częstszych przyczyn uszkodzenia lub zgubienia aparatu jest pozostawianie go luzem na stole, w kieszeni czy owiniętego w serwetkę. Kiedy aparat nie znajduje się w jamie ustnej, powinien być zabezpieczony.

• Używaj ochronnego pudełka przeznaczonego do aparatów ortodontycznych i utrzymuj je w czystości.
• Nie zawijaj aparatu w chusteczkę — łatwo go wówczas przypadkowo wyrzucić.
• Nie zostawiaj go w nagrzanym samochodzie, na kaloryferze ani w pełnym słońcu.
• Chroń aparat przed zwierzętami, które mogą potraktować go jak zabawkę.
• Sposób przechowywania (na sucho czy w wilgoci) dostosuj do rodzaju aparatu i instrukcji gabinetu lub producenta.

Gdy dziecko zabiera aparat do szkoły, warto podpisać jego pudełko i wyznaczyć jedno miejsce w plecaku, w którym zawsze będzie przechowywane.

Jak dbać o stały aparat ortodontyczny?

Aparat stały jest przymocowany do zębów, dlatego nie można go wyjąć do szczotkowania. Zamki, pierścienie i łuki tworzą miejsca, w których łatwo gromadzi się płytka bakteryjna. Niedokładna higiena może sprzyjać zapaleniu dziąseł, próchnicy i powstawaniu białych plam demineralizacyjnych na szkliwie.

Codzienna higiena przy aparacie stałym

• Szczotkuj zęby co najmniej dwa razy dziennie przez około 2 minuty pastą z fluorem odpowiednią do wieku; w miarę możliwości czyść je także po posiłkach.
• Ustawiaj szczoteczkę pod różnymi kątami, aby oczyścić powierzchnie zębów nad zamkami, pod zamkami i przy linii dziąseł.
• Używaj szczoteczek międzyzębowych do oczyszczania trudno dostępnych przestrzeni wokół elementów aparatu.
• Codziennie czyść przestrzenie między zębami nicią z przewlekaczem, odpowiednią nicią ortodontyczną lub inną metodą dobraną przez higienistkę.
• W razie zaleceń stosuj dodatkową profilaktykę fluorkową. Irygator może być pomocny, ale nie zawsze zastąpi mechaniczne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych.

Co jeść z aparatem stałym, a czego unikać?

Warto ograniczać pokarmy, które mogą odkleić zamek lub odkształcić łuk: bardzo twarde cukierki, orzechy, popcorn, lepkie karmelki czy twarde skórki pieczywa. Jabłko lub surową marchewkę lepiej pokroić na niewielkie kawałki, zamiast odgryzać dużą porcję przednimi zębami. Ogranicz także częste podjadanie i słodkie lub kwaśne napoje.

Jak czyścić przezroczyste nakładki ortodontyczne?

Przezroczyste nakładki ortodontyczne, np. stosowane w leczeniu nakładkowym, wymagają czyszczenia aparatu i zębów. Ponieważ ściśle przylegają do powierzchni zębów, szczególnie ważne jest, aby nie zakładać ich na nieoczyszczone zęby po jedzeniu.

• Zdejmuj nakładki przed posiłkami i przed piciem napojów innych niż zwykła woda.
• Po zdjęciu opłucz je wodą i delikatnie oczyść według instrukcji producenta oraz ortodonty, unikając wysokiej temperatury.
• Przed ponownym założeniem umyj zęby, a jeśli nie masz takiej możliwości, przynajmniej dokładnie przepłucz usta wodą i wyczyść zęby przy najbliższej okazji.
• Chowaj nakładki do pudełka, nie na serwetkę czy do kieszeni.
• Nie skracaj samodzielnie czasu noszenia ani nie zmieniaj kolejności nakładek.

Podobne zasady ochrony przed zniszczeniem i zabrudzeniem dotyczą wielu zdejmowanych aparatów retencyjnych, ale szczegóły pielęgnacji zawsze zależą od materiału, z którego je wykonano.

Aparat ortodontyczny u dziecka — jak wyrobić dobre nawyki?

W leczeniu ortodontycznym dzieci bardzo ważna jest pomoc rodzica, szczególnie na początku. Dziecko może pamiętać o założeniu aparatu, ale zapominać o jego dokładnym oczyszczeniu lub bezpiecznym odłożeniu.

Prosty plan dla rodzica i dziecka

Dobrym pomysłem jest wspólne ustalenie krótkiej codziennej rutyny. Warto też przypominać, że aparat należy nosić przez liczbę godzin zaleconą przez ortodontę. Zbyt rzadkie używanie aparatu zdejmowanego może ograniczyć skuteczność leczenia.

Co zrobić, gdy aparat pęknie, uwiera lub przestaje pasować?

Nie każdy dyskomfort oznacza awarię. Na początku leczenia lub po aktywacji może pojawić się przejściowe uczucie ucisku. Inaczej należy jednak postępować, gdy aparat powoduje skaleczenia, wyraźnie się przemieszcza albo widać uszkodzenie jego elementów.

• Pęknięty aparat ruchomy: skontaktuj się z gabinetem, nie naprawiaj go klejem i nie próbuj doginać drutów.
• Odklejony zamek lub wystający drut aparatu stałego: poinformuj ortodontę. Jeśli zostało to wcześniej zalecone, wosk ortodontyczny może tymczasowo osłonić drażniący element.
• Aparat ruchomy nie daje się prawidłowo założyć: nie wciskaj go na siłę; umów kontrolę.
• Silne otarcie lub narastający ból: skontaktuj się z gabinetem, aby ustalić dalsze postępowanie.
• Zgubiony aparat lub nakładka: zgłoś to możliwie szybko. Nie wybieraj samodzielnie kolejnej nakładki ani wcześniejszego aparatu bez instrukcji lekarza.

Jeżeli wystąpią trudności w oddychaniu lub połykaniu, zwłaszcza po oderwaniu elementu aparatu, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Najczęstsze pytania o pielęgnację aparatu ortodontycznego

Chcesz dowiedzieć się, czym różnią się poszczególne rozwiązania? Zobacz również: Rodzaje aparatów ortodontycznych — przewodnik oraz aparaty ortodontyczne w ofercie Frutodent.